Ocalić od zapomnienia

poniedziałek, 25 października 2010 08:17 | Wpisany przez Joanna Gibas |

Wiesława Richert

DKK w Świeciu

Woj. Kujawsko-pomorskie

Ocalić od zapomnienia

Recenzja książki Jacka Cygana „Klezmer - opowieść o życiu Leopolda Kozłowskiego - Kleinmana”.

Jacek Cygan, znany jako autor tekstów wielu popularnych piosenek, wydał także swoje własne tomiki wierszy, co utrwaliło przekonania, że jest przed wszystkim poetą. Podejmując się opisania losów Leopolda Kozłowskiego – Kleinmana burzy ten stereotyp. W swojej powieści „Klezmer” okazuje się wrażliwym narratorem, bardzo ciekawie zapoznając nas nie tylko z niezwykłymi losami głównego bohatera, z którym przez wiele lat był zaprzyjaźniony, ale także, a może przede wszystkim uwrażliwiając nas, czytelników, na muzykę, stającą się równorzędnym bohaterem książki, świadkiem wydarzeń historycznych, nieodłącznym towarzyszem klezmera w chwilach grozy i wychodzenia z opresji. Muzyka wprowadza magię, łagodzi brutalność pokazywanego świata, ratuje ludzi, ocala wiarę w człowieczeństwo. Czyż nie taka jest właśnie rola sztuki?

Bohater powieści – Leopold Kleinman rodzi się obdarzony niezwykłą iskrą bożą. Muzykę słyszy we wszystkich otaczających go dźwiękach – w szumie rzeki, hałasie maszyny do szycia, powiewie wiatru, a nawet w odgłosach, jakie wydają bite pasem pupy chłopców, którzy ukradli przysłowiowe wręcz jabłka z księżego sadu. Nietrudno sobie wyobrazić jakie wrażenie na małym Poldziu wywołują dźwięki cymbałów, kontrabasu, skrzypiec. Dzieciństwo chłopca i jego brata Dolka, upływa szczęśliwie w rodzinnych tolerancyjnych Przemyślanach. Atmosfera w miasteczku jest godna pozazdroszczenia przez każdego, kto marzy o miejscach przyjaznych dla wszystkich, pełna wzajemnego szacunku, międzynarodowych przyjaźni i więzi, pokojowego współistnienia nie tylko narodów ale i religii. Rodzice nie szczędzą starań, aby chłopcy mogli rozwijać swój talent muzyczny, zapewniają im więc prywatne lekcje, dowożą do lwowskiego konserwatorium. Ojciec angażuje ich do swojego zespołu. Muzyka pozwala rodzinie Kleinmanów żyć skromnie, lecz godnie. Wkrótce jednak to, dające wiele radości życie przegra z nieoczekiwanym biegiem historii stworzonej przez jej głównych reżyserów. Spokojne wielonarodowościowe Przemyślany zmienią się na oczach chłopca, który początkowo nic nie będzie potrafił pojąć z tego, co się dzieje.

Niestety, jak wszystkim z tego pokolenia przyjdzie mu przedwcześnie dorosnąć i zderzyć się z okrucieństwem świata. Począwszy od września 1939 r., kiedy do Przemyślan wejdą Rosjanie, dawny świat runie w gruzach, natomiast od czerwca 1941 roku po wypowiedzeniu Związkowi Sowieckiemu wojny przez Niemcy, rozpocznie się najtragiczniejszy etap w życiu Poldka. Czas tułaczki, ciężkiej pracy w obozach, śmierci najbliższych, ocierania się o własną śmierć. Podzielona na zatytułowane rozdziały opowieść Jacka Cygana jest poruszająca, niezwykle sugestywna. Wielokrotnie odczuwamy napięcie chwil grozy, współczujemy bohaterowi, niedowierzamy, gdy autor pokazuje najczarniejsze strony człowieczeństwa (a wydawać by się mogło, że o Holokauście napisano już wszystko…). Nasz bohater jest bardzo silny, ale nie bez słabości. Najtrudniej pogodzić mu się ze śmiercią ukochanego jedynego brata, gdy wojna wcześniej brutalnie zabrała rodziców. Przezwycięży i to załamanie. Siłę dawała mu miłość do najbliższych, do przyjaciół, a gdy oni prawie wszyscy zginą, pozostanie praktycznie sam z miłością jedyną, miłością na całe życie, muzyką.

Autor powieści o życiu Leopolda Kozłowskiego – Kleinmana prowadzi nas nie tylko przez czasy wojny. Towarzyszymy bohaterowi również w powojennych latach, które dla niego nie okażą się łatwe i łaskawe. Czas przeszły został przeze Jacka Cygana pięknie i z zamysłem połączony ze współczesnością. Całość jest uzupełniona bardzo ciekawymi zdjęciami. Czytając książkę ulegamy jej magii – wzruszamy się, przeżywamy wraz z bohaterem chwile napięcia, słyszymy muzykę, widzimy oczyma wyobraźni opisywane sceny. To naprawdę urzekająca historia. Wszak nie ma już takich żydowskich miasteczek…, a nasz bohater to Ostatni Klezmer Rzeczypospolitej… . Opowieść Jacka Cygana ocala ten świat od zapomnienia.

Instytut Książki

Poprawiony (poniedziałek, 07 lutego 2011 12:57)

Zaloguj się w celu dodania komentarza

JComments